जर सेव्हिंग खात्यात मिनिमम बॅलन्स नसेल, तर बँका दंड आकारतात. मात्र, आता इंडियन बँक, SBI, कॅनरा बँक आणि PNB या बँकांनी हा नियम हटवून खातेदारांना दिलासा दिला आहे. त्यामुळे आता खात्यात मिनिमम बॅलन्स न ठेवल्यास ग्राहकांना कुठलाही दंड द्यावा लागणार नाही.
पंजाब नॅशनल बँकेने (पीएनबी) बचत खातेधारकांना मोठा दिलासा दिला आहे. बँकेने एक मोठा निर्णय घेतला आहे. आता बँक बचत खात्यात किमान शिल्लक न ठेवल्यास कोणताही दंड आकारला जाणार नाही. हा नियम १ जुलै २०२५ पासून लागू झाला आहे. त्याचा उद्देश अधिकाधिक लोकांना, विशेषतः महिला, शेतकरी आणि कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना बँकिंगशी जोडणे आहे. यामुळे लोकांना कोणत्याही भीतीशिवाय बँकिंग सेवांचा लाभ घेता येईल. बचत खात्यांमध्ये किमान शिल्लक न राखल्याबद्दल दंड आकारणी रद्द करण्याचा पीएनबीचा निर्णय स्वागतार्ह आहे. गेल्या काही वर्षांपासून जवळजवळ सर्व बँका विशेषतः खाजगी बँका असे शुल्क लादून प्रचंड महसूल कमवत होत्या.
आर्थिक समावेशनाला चालना
PNB बचत खात्यांमध्ये किमान सरासरी शिल्लक (MAB) ची अट रद्द केली आहे. म्हणजेच खात्यात निश्चित रक्कम नसली तरीही कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही. हा नियम १ जुलै २०२५ पासून लागू झाला आहे. बँकेचे म्हणणे आहे की यामुळे आर्थिक समावेशनाला चालना मिळेल. याचा अर्थ अधिकाधिक लोक बँकिंग सेवांशी जोडले जातील. PNB चे म्हणणे आहे की महिला, शेतकरी आणि कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला आहे. या लोकांना बँकिंग सेवा वापरणे सोपे जाईल.
मिनिमम बॅलन्स म्हणजे बँक खात्यात ठेवावयाची ठराविक रक्कम, जी बँकेने अनिवार्य केली आहे. रिझर्व्ह बँकेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, प्रत्येक खातेदाराने आपल्या खात्यात बँकेने ठरवलेला किमान शिल्लक रक्कम ठेवणे गरजेचे आहे. बँकेनुसार ही रक्कम वेगवेगळी असते. काही बँकांसाठी ती 1,000 रुपये असते, तर काहींसाठी 5,000 रुपये किंवा त्याहून जास्तही असते. हा नियम खात्याचे व्यवस्थापन सुरळीत ठेवण्यासाठी लागू करण्यात आला आहे.
या खात्यावर नियम नाही
गरीब ग्राहकांच्या सोयीसाठी काही विशिष्ट प्रकारच्या बँक खात्यांवर किमान शिल्लक ठेवण्याची अट लागू केली जात नाही. या खात्यांमध्ये सरकारच्या जन धन योजनेअंतर्गत उघडलेले खाते सर्वात महत्त्वाचे आहे. या योजनेद्वारे गरजू लोकांना कोणतेही शुल्क न लावता बँकिंग सेवा पुरवल्या जातात. अशा प्रकारच्या खात्यांमध्ये किमान शिल्लक ठेवण्याची आवश्यकता नसते. तसेच, सॅलरी अकाउंट्सवरही बँका हा नियम लावत नाहीत, कारण हा प्रकार नियमित वेतनधारकांसाठी तयार करण्यात आला आहे.
झिरो बॅलन्स खाते
झिरो बॅलन्स खाते हा आणखी एक पर्याय आहे, ज्यामुळे ग्राहकांना किमान शिल्लक न ठेवता खाते चालवता येते. अनेक बँका आता झिरो बॅलन्स खाती उघडण्याची सुविधा देत आहेत. अशा प्रकारच्या खात्यांमध्ये कोणत्याही प्रकारचे मिनिमम बॅलन्स ठेवल्याशिवाय बँकिंग सेवा मिळवता येतात. विशेषतः गरीब किंवा कमी उत्पन्न गटातील लोकांसाठी ही सुविधा खूपच उपयुक्त आहे. ही खाती सामान्यतः शहरी आणि ग्रामीण भागातील लोकांसाठी सुलभता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने सुरू करण्यात आली आहेत.
भारतातील सर्वात मोठी बँक असलेल्या स्टेट बँक ऑफ इंडियाने (SBI) मार्च 2020 मध्ये बचत खात्यांसाठी आवश्यक असलेली सरासरी मासिक शिल्लक ठेवण्याची अट रद्द केली. यापूर्वी मेट्रो शहरांमध्ये किमान 3,000 रुपये, शहरी भागात 2,000 रुपये आणि ग्रामीण भागात 1,000 रुपये ठेवणे बंधनकारक होते. नवीन नियमानुसार ग्राहकांना बचत खात्यात किमान रक्कम ठेवण्याची गरज नाही. यामुळे खातेदारांना मोठा दिलासा मिळाला.
एचडीएफसी बँक नियम
एचडीएफसी बँकेचे मिनिमम बॅलन्स नियम विविध ठिकाणांवर आधारित आहेत. शहरांमध्ये ग्राहकांना 10,000 रुपये बॅलन्स ठेवावा लागतो किंवा 1 लाख रुपयांची एफडी करावी लागते. कस्ब्यांमध्ये हे प्रमाण 5,000 रुपये बॅलन्स किंवा 50,000 रुपयांची एफडी असते. ग्रामीण भागातील बॅलन्स किमान 2,500 रुपये किंवा 25,000 रुपयांची एफडी ठेवता येते. त्यामुळे बॅलन्स ठेवण्याची आवश्यकता स्थानानुसार बदलते.
पंजाब नॅशनल बँक नियम
पंजाब नॅशनल बँकेच्या नियमांनुसार मिनिमम बॅलन्स ठेवण्याची आवश्यकता विविध भागानुसार वेगळी आहे. ग्रामीण भागात 1,000 रुपये, कस्ब्यात 2,000 रुपये, शहरात 5,000 रुपये आणि मेट्रो शहरांमध्ये 10,000 रुपये मिनिमम बॅलन्स ठेवावा लागतो. जर ही रक्कम पूर्ण केली नाही, तर ग्रामीण भागात 400 रुपये दंड लागतो. शहरी आणि मेट्रो भागातील खात्यांसाठी दंड 600 रुपये असतो. या नियमांचे पालन न केल्यास संबंधित दंड आकारला जातो.मिनिमम बॅलन्स राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे ग्राहकांना अनावश्यक दंडाचा सामना करण्याची गरज नाही. बॅंक खाती असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीस त्यांचे खाते सक्रिय ठेवण्यासाठी काही मिनिमम बॅलन्स राखण्याची आवश्यकता असते. हे नियम पालन केल्यास, खाती दंडाच्या तक्रारीपासून वाचू शकतात, तसेच बॅंकेत होणाऱ्या कोणत्याही अतिरिक्त शुल्कांचा सामना करावा लागणार नाही.
जन धन खाते किंवा शून्य शिल्लक खाते
हे त्यांच्यासाठी एक उत्तम पर्याय आहे ज्यांना बँक खात्यात किमान रक्कम ठेवण्याची चिंता असते. या खात्यांमध्ये आपल्याला इतर सामान्य बँक खात्यांप्रमाणेच सर्व सुविधा मिळतात. आपल्या खात्यात कोणतीही निश्चित रक्कम ठेवण्याची गरज नाही. यामुळे, आपण आपल्या पैशांचे अधिक चांगले नियोजन करू शकता आणि आपली आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यात मदत होते.निष्कर्ष
जर आपल्याकडे कोणतंही बँक खाते असेल, तर बँकेचे नियम आणि धोरणे आपल्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहेत. हे नियम पाळून, आपल्याला अनावश्यक शुल्क आणि दंड टाळता येऊ शकतात. म्हणूनच, आपल्या जवळच्या बँकेला भेट देऊन, आपल्याला लागू असलेले नियम समजून घ्या. त्यासाठी, बँक कर्मचारी आपल्याला आवश्यक माहिती देतील.